وقتی واژه‌ها تاریخ می‌سازند

عماد احمد

واژه تنها ابزاری برای بیان نیست، بلکه کنشی بنیادین و سازنده است. رابطه میان نویسندگی، کار رسانه‌ای (روزنامه‌نگاری) و کنش سیاسی، یکی از پیچیده‌ترین پیوندها و مناقشات فرهنگ معاصر به شمار می‌رود. این رابطه صرفاً به معنای انتقال اخبار نیست، بلکه فرآیند آگاهی‌بخشی و ترسیم سرنوشت ملی است.

در تاریخ ملت کرد، تجربه «اتحادیه میهنی کردستان» به عنوان یک نمونه منحصربه‌فرد جلوه‌گر می‌شود؛ چرا که این سازمان تنها از دل سنگر و تفنگ متولد نشد، بلکه از درون اندیشه، واژه و آگاهیِ یک روشنفکری والا سربرآورد. پیش از آنکه پیشمرگه در کوهستان‌ها مستقر شود، قلم و اندیشه در سنگر فکر حضور داشتند.

کوهستان در وجدان کرد همواره پناهگاهی برای دفاع از خود بوده است، اما برای اتحادیه میهنی، کوه‌ها نخستین چاپخانه و اولین مدرسه آزادی بودند. در دوران مبارزه در کوهستان (شاخ)، روزنامه‌نگاری تنها یک حرفه نبود، بلکه شیوه‌ای از مبارزه و مقاومت بود. آنگاه که پیشمرگه سلاح بر دوش می‌کشید، روشنفکر و روزنامه‌نگار نیز مسئولیت انتشار مجلات و نشریات مخفی را به جان می‌خریدند تا صدای انقلاب را به روستاها، شهرها و به وجدان تمام جهان برسانند.

در آغاز تأسیس اتحادیه میهنی، رهبر فقید «مام جلال» و همراهانش در هیئت مؤسس و رهبری اتحادیه میهنی کردستان در داخل کشور، پیش از آنکه سیاستمدارانی برجسته باشند، روشنفکران و روزنامه‌نگارانی نام‌آشنا بودند. بدین ترتیب، اتحادیه میهنی پایه‌گذار مکتبی فکری شد که در آن، روشنفکر تنها یک تماشاگر نبود، بلکه در فرآیند تصمیم‌گیری مشارکت داشت.

در گذشته، روزنامه‌نگاری برای اتحادیه میهنی کردستان بسان شُشی بود که مبارزان در کوهستان‌ها با آن نفس می‌کشیدند. نوشتن، تنها یک دغدغه و سرگرمی فکری نبود، بلکه بیانیه‌ای برای مقاومت بود. هنگامی که پیشمرگان تفنگ بر دوش می‌گرفتند، روشنفکران نیز نشریات مخفی و روزنامه‌هایی چون «الشرارة» (شراره)، «کۆمەڵە» (کومه له) و «رێبازی نوێ» (راه نو) را منتشر می‌کردند؛ آن‌ها با این کار، سختی کوهستان‌ها را به تریبونی آزاد برای گفتگو با جهان و بیدار کردن وجدان بشریت تبدیل ساختند. در دوران بحران و سختی، رسانه نخستین خط دفاعی بود؛ چرا که یکپارچگی گفتار، مانع از فروپاشی روحی و معنوی می‌شد. در دوران ثبات و آرامش نیز رسانه‌ها (رادیو، روزنامه کردستان نو، تلویزیون و شبکه‌های اجتماعی)، ابزاری بی‌هدف و واژگانی بی‌روح نبودند، بلکه وسیله‌ای برای آبادانی، توجه به حقوق مدنی، آینه تکثر فرهنگی و گشایش فکری به شمار می‌رفتند.

رسانه اتحادیه میهنی تنها برای مصرف داخلی نبود، بلکه پلی بود برای ارتباط با اندیشمندان و نویسندگان جهان عرب و عرصه بین‌المللی. این امر سبب شد که آرمان و مسئله کرد تنها با زبان سلاح شناخته نشود، بلکه با زبان اندیشه، قانون و حق‌طلبی نیز به جهان معرفی گردد.

درباره روزنامه‌نگاری گفته شده است:
«روزنامه‌نگاری زیباترین حرفه است، اگر بدانی چگونه تاریخ را بسازی ».

«سیاست هنر سازش و همگامی است، اما روزنامه‌نگاری هنر آشکار کردن حقیقت است.»
امروز و در عصر صلح و نهادینه‌سازی، آن «واژه» از ابزار مبارزه مسلحانه به ابزاری برای ساختن و آبادانی تغییر یافته است. روزنامه‌نگاری از مرحله جنبش آزادی‌بخش به مرحله حکمرانی و دولت‌داری رسیده است؛ جایی که وظیفه آن نظارت بر عملکرد سیاسی، پاسداری از ارزش‌های دموکراتیک و تحکیم آزادی و آرامش اجتماعی است. در سایه پیچیدگی‌ها و مخاطرات امروز منطقه، وجود یک روزنامه‌نگاری مسئولیت‌پذیر، بیش از هر زمان دیگری برای مقابله با عوام‌فریبی و تحریف، حفظ ثبات اجتماعی و دفاع از ساختار و حقوق دستوری (قانون اساسی) اقلیم کردستان ضروری است.

تجربه اتحادیه میهنی نشان داده است که رابطه میان قلم و سیاست، یا قلم و تفنگ، یک رابطه حاشیه‌ای و فرعی نیست؛ بلکه یک تکامل وجودی (اگزیستانسیال) است. سلاح می‌تواند یک پیروزی نظامی را به ارمغان بیاورد، اما این واژه است که ساختار دولت را بنا می‌نهد و صلح پایدار را حفظ می‌کند.
ملت‌هایی که تاریخ مکتوب خود را نمی‌خوانند، به زودی همان اشتباهات گذشته را تکرار خواهند کرد، اما آن ملت‌هایی که به واژه باور دارند، می‌توانند تاریخ را نه تنها بخوانند، بلکه آینده را نیز خود بنویسند.

گاه، جوهری که اندیشه را می‌سازد، از گلوله‌ای که از قلعه دفاع می‌کند، نیرومندتر است.

در پایان، باید این حقیقت را در نظر داشته باشیم که تاریخ صرفاً مجموعه‌ای از رویدادهای خشک و بی‌روح در پشت سر ما نیست، بلکه آزمایشگاهی است در برابر ما برای درک زمان حال. وظیفه ما به عنوان فرد و جامعه در این خلاصه می‌شود که چگونه بتوانیم از طریق یک گفتگوی فکری عمیق و یک اصلاحگری وجدانی، معنا را به زندگی و مبارزه بازگردانیم. اگرچه این سفر پر از فراز و نشیب و موانع است، اما انسانیت همواره در جایی درخشیده است که توانسته عقل و اخلاق را قطب‌نمای مسیر خود قرار دهد. امید است این نوشته تنها صدایی در میان صداها نباشد، بلکه سرآغازی باشد برای تامل و گامی عملی به سوی آینده‌ای روشن‌تر.

PUKMEDIA