عجاج‌ها؛ راز جوخه‌های اعدام و معمی گورهای دسته‌جمعی

کاروان انور

در جنایت قتل‌عام و زنده‌به‌گور کردنِ انفال‌شدگان، هزاران سرباز، افسر و درجه‌دارنظامیِ سازمان‌های امنیت (امن عامه)، استخبارات (اطلاعات نظامی)، مخابرات (اطلاعات سراسری) و گارد ریاست‌جمهوری (حرس جمهوری) مشارکت داشتند. هر کدام از این نیروها به نوعی در این فرآیند سهیم بودند؛ اما بدون شک، کسانی که مستقیماً در فرآیند تیرباران و پوشاندن گورهای دسته‌جمعی دست داشتند، شمار مشخصی از قاتلانِ بسیار ویژه بودند که تحت سرپرستی و نظارت مستقیم «سازمان امنیت ویژه» (الأمن الخاص) و به صورت کاملاً مخفیانه این کار را انجام می‌دادند.
این‌ها اکنون کجا هستند؟
در اینجا، من سؤالی را از زبان شما مطرح می‌کنم که خود هزاران سؤال دیگر را می‌زاید؛ چرا از میان آن ده‌ها هزار نفری که در آن ۸ مرحله‌ی عملیات انفال مشارکت داشتند، تا به امروز حتی یک نفر از آن‌ها خود را آشکار نکرده است تا بگوید فلان گور دسته‌جمعی در فلان نقطه قرار دارد؟

بازماندگان این جنایت که هنوز در قید حیاتند یا آخرین سال‌های عمر خود را سپری می‌کنند، اگر ذره‌ای از اخلاق و مؤلفه‌های یک انسان عادی را در خود داشتند و رازی چنین هولناک ناخودآگاهشان را می‌آزرد، قاعدتاً باید پیش از مرگ برای سبک کردن بار گناهان و آسودگی وجدان خود، پرده از این راز مکتوم برمی‌داشتند. اما شگفتا؛ گویی این جماعت از آهن و آتش گداخته شده‌اند و فرسنگ‌ها از تبار انسان فاصله دارند، وگرنه مگر می‌شود در میان این سیلِ آدم، حتی یک نفر هم پیدا نشده باشد که بویی از انسانیت برده باشد؟

آیا در طول این ۳۸ سال، وجدانِ حتی یک نفر از این شلیک‌کنندگان، یا از میان مأمورانی که راننده بیل‌مکانیکی و کمپرسیِ حمل پیکرها بودند تکان نخورد تا برای رهایی از عذاب وجدان (اگر داشته باشند)، مختصات یکی از این گورهای دسته‌جمعی را به مردم عراق و کردستان نشان دهد؟

ما کُردها هرگز با چشم کینه و انتقام‌جویی به دشمنانمان نگاه نکرده‌ایم؛ بنگرید به قیام سال ۱۹۹۱ (راپرین) که دقیقاً در بحبوحه و فضای داغِ پس از انفال رخ داد؛ در آن زمان حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار سرباز، افسر و درجه‌دار (عراقی) بازداشت شدند، اما هیچ‌کس به نام انتقام کشته نشد، بلکه همگی با احترام به آغوش خانواده‌هایشان بازگردانده شدند.

پرسش این است: آیا ممکن نیست که پس از پایان فرآیند تیرباران‌ها، خودِ شلیک‌کنندگان نیز تیرباران شده باشند؟

عراقِ آن زمان، هزاران نمونه از این دست رفتارهای سیستماتیک و حذف‌های زنجیره‌ای را به خود دیده بود؛ برای نمونه، هنگامی که صدام و ناظم گزار در ۳۰ ژوئن ۱۹۷۳ توطئهٔ ترور احمد حسن البکر (رئیس‌جمهور وقت) را در بازگشت از سفر اتحاد جماهیر شوروی و بلغارستان چیدند، سه لایه از شلیک‌کنندگان و آدم‌کشان را به صورت زنجیره‌ای سازماندهی کرده بودند: ردهٔ اول مأموریت داشتند به محض پیاده شدن احمد حسن البکر در فرودگاه بغداد او را بکشند؛ ردهٔ دوم وظیفه داشتند به نام دفاع از رئیس‌جمهور، تمام اعضای ردهٔ اول را در دم به قتل برسانند؛ و ردهٔ سوم که از نزدیکان و وفاداران مطلق صدام بودند، می‌بایست اعضای ردهٔ دوم را سر به نیست کنند تا در نهایت تنها همین حلقهٔ مورد اعتماد باقی بمانند و راز این توطئه برای همیشه مدفون شود.

اما سرویس اطلاعاتی شوروی (KGB) پیش از اجرا، پرده از این کودتا برداشت و احمد حسن البکر را باخبر کرد. در نتیجه، ناظم گزار (رئیس وقت امنیت عمومی عراق) که دید توطئه‌اش لو رفته است، حمادی شهاب (وزیر دفاع) و سعدون غیدان (وزیر کشور) را گروگان گرفت؛ شهاب را کشت و غیدان را به سختی مجروح کرد که بعدها فلج شد. هنگامی هم که خودِ گزار بازداشت شد، بدون هیچ دادگاه رسمی و به دستور مستقیم صدام، تیرباران شد و از میان رفت... ما کُردها در چنین دیوانه‌خانه‌ای زندگی می‌کردیم!

این رژیمِ سرکوبگر و جلاد حتی به وزرا، کارگزاران و رهبران خود نیز رحم نکرد؛ نزدیک‌ترین و بزرگ‌ترین مهره‌های بعثی را زیر شکنجه، با سم یا با جوخه‌های اعدام از بین برد. حردان التکریتی، فؤاد الرکابی، صالح مهدی عماش، عبدالخالق السامرائی، محیی المشهدانی، عدنان حسین، محمد عایش، غانم عبدالجلیل و ده‌ها تن دیگر، در جریان آن نشست معروف تالار "الخلد" در سال ۱۹۷۹ سرنگون و ناپدید شدند.

من همیشه به آن کسانی فکر می‌کنم که آخرین گلوله‌ها را به پیکر قربانیان انفال شلیک کردند. آن‌ها هرگز به اندازه عماش، الرکابی، التکریتی و السامرائی برای حزب بعث اهمیت نداشتند؛ بنابراین بعید نیست که آن‌ها نیز همگی به همان سرنوشت دچار شده و پس از اتمام شلیک‌ها، سر به نیست شده باشند؛ وگرنه اکنون کجایند؟

و این معما، درست شبیه به یافتن اضلاع یک «مثلثِ دایره‌ای شکل» (محال و غیرممکن) است.

PUKMEDIA