گزارش ثبت رکورد بی‌سابقه در سطح آب رودخانه فرات

کردستان 09:11 PM - 2026-05-28

دکتر نجم تارش، کارشناس حوزه آب و سدها اعلام کرد: رودخانه فرات شاهد افزایشی بی‌سابقه در سطح آب خود بوده که در تاریخ این رودخانه بی‌نظیر است.

وقوع سیلاب در سوریه و پیش‌بینی رونق آبی در عراق

وی با اشاره به اینکه این وضعیت منجر به جاری شدن سیل در سوریه شده است، افزود: پیش‌بینی می‌شود این رویداد برای عراق سرآغاز یک سال بسیار پرآب و موجب احیای منابع آبی در این کشور باشد.

این کارشناس همچنین اظهار داشت: سدهای ترکیه به حداکثر ظرفیت ذخیره‌سازی خود یعنی نزدیک به ۹۰ میلیارد مترمکعب رسیده‌اند؛ به همین دلیل، مدت ۱۱ روز است که به‌طور مداوم جریانی در حدود ۲ هزار مترمکعب آب در ثانیه از سوی ترکیه به سمت مناطق سوریه رهاسازی می‌شود که این امر فشار بسیار سنگینی را بر زیرساخت‌های آبی منطقه وارد کرده است.

خسارت‌های شدید به زیرساخت‌ها و بخش کشاورزی سوریه

دکتر نجم تارش در ادامه تصریح کرد: سدهای سوریه دیگر ظرفیت ذخیره‌سازی و کنترل آب بیشتر را نداشته و حجم آب از توان آن‌ها فراتر رفته است، به طوری که ۵ روز است حجم آب رهاشده از آن‌ها از مرز ۱۸۰۰ مترمکعب در ثانیه عبور کرده است. این افزایش ناگهانی سطح آب، خسارت‌های شدیدی به زیرساخت‌های منطقه وارد آورده که بارزترین آن‌ها تخریب پل دیرالزور در سوریه به دلیل شدت و نیروی سیلاب بوده است.

بر اساس آمارها، طغیان آب فرات سبب نابودی ۴ هزار و ۵۰۰ هکتار از زمین‌های کشاورزی شده و ده‌ها خانه را در رقه و دیرالزور به زیر آب برده است؛ با توجه به باز شدن دریچه‌های سد فرات، احتمال افزایش این آمار نیز وجود دارد. این وضعیت خسارت‌های مادی گسترده‌ای را در استان‌های رقه و دیرالزور به بار آورده است، به گونه‌ای که آب، کمپ «یونانی» مخصوص آوارگان در جنوب رقه را به طور کامل فراگرفته و در پی آن بیش از ۱۸۰ خانواده جابه‌جا شده‌اند.

علاوه بر این، نزدیک به ۶۵ خانه گِلی در روستاهای دیرالزور آسیب دیده و آب به داخل آن‌ها نفوذ کرده است. همچنین سیلاب در حدود ۴۵۰۰ هکتار از زمین‌های زیر کشت گندم و جوی آبی را از بین برده و چندین مرکز گردشگری و رستوران حاشیه رودخانه نیز غرق در آب شده‌اند؛ افزون بر این، تعداد زیادی از دام‌های اهلی نیز تلف شده‌اند.

دیدبان حقوق بشر سوریه تأکید می‌کند که این آمارها اولیه بوده و به دلیل تداوم جریان سیلاب، احتمال افزایش آن‌ها وجود دارد.

وضعیت امدادرسانی و زیرساخت‌های مواصلاتی

تمامی این تحولات در حالی رخ می‌دهد که نهادهای حکومتی تنها به انتشار هشدارهای زبانی بسنده کرده‌اند و عملیات امداد و نجات صرفاً توسط تیم‌های دفاع مدنی و گروه‌های محلی انجام می‌شود؛ نیروهایی که تعدادشان کم است و به تلاش‌ها و توانمندی‌های خودِ مردم اتکا دارند.

همچنین تمامی پل‌های نظامی و موقت در دیرالزور به دلیل شدت جریان آب به طور کامل از خدمت خارج شده‌اند، در حالی که نظارت دقیق بر پل‌های سنگی و اصلی مانند پل «سیاسیه» همچنان ادامه دارد.

در همین راستا، ساکنان ساختمان‌های نزدیک به پل قدیمی در شهر رقه، خواستار امدادرسانی فوری برای محافظت از پست ترانسفورماتور برق منطقه شده‌اند، چرا که آب رودخانه به آن نزدیک شده و خطر قطع برق وجود دارد. هم‌زمان، تیم‌های امدادی در حال احداث خاکریز و مانع در منطقه «حویجه بدر» در رقه هستند تا از رسیدن آب به خانه‌های شهروندان جلوگیری کنند.

عراق در آستانه سالی بسیار پرآب قرار دارد

دکتر نجم تارش در خصوص تأثیرات این وضعیت بر کشور عراق اطمینان خاطر داد که این کشور با خطر سیلاب سراسری روبرو نیست؛ چرا که سدهای حدیثه، حبانیه و رزازه دارای ظرفیت خالی بزرگی برای ذخیره‌سازی هستند که به بیش از ۱۵ میلیارد مترمکعب می‌رسد. این ظرفیت برای مهار و ذخیره این حجم عظیم از سیلاب که از سوریه و ترکیه می‌آید، کاملاً کافی است.
وی در عین حال تأکید کرد که تالاب‌های (هورهای) جنوب عراق نیز گنجایش بسیار زیادی دارند و می‌توانند این حجم مداوم از آب مازاد را در خود جای دهند که این امر منجر به احیای طبیعت و محیط زیست تالاب‌ها خواهد شد.

دکتر تارش خاطرنشان کرد: عراق در آستانه سالی سیل‌آسا قرار ندارد، بلکه با سالی بسیار پرآب روبرو است که سود سرشاری برای بخش کشاورزی و آب‌های زیرزمینی به همراه خواهد داشت.

علت وقوع این حادثه چه بود؟

این سیلاب پس از آن رخ داد که سطح آب سد فرات به دلیل بارندگی‌های شدید و افزایش ناگهانی آب ورودی از سمت ترکیه، به ۹۷ درصد ظرفیت خود رسید. این وضعیت زمانی تشدید شد که ترکیه بدون اطلاع قبلی، دریچه‌های سد آتاتورک را باز کرد؛ اقدامی که به منظور کاهش فشار آب ناشی از ذوب شدن برف‌ها یا اقدامات تکنیگی ویژه سدها صورت گرفت.
این امر وزارت مدیریت بحران و اضطرار را واداشت تا با هماهنگی اداره کل سدها، وضعیت آماده‌باش را به بالاترین سطح رسانده و پنج دریچه را برای رهاسازی آب باز کنند؛ اقدامی که در نهایت منجر به بالا آمدن سطح آب رودخانه به میزان بیش از دو متر و مسدود شدن «پل منصور» (پل قدیمی رقه) به عنوان یک اقدام پیشگیرانه شد.