Kürdistan Yurtseverler Birliği... Düşünce ve Emeğin Yolculuğu

Röportajlar 11:39 AM - 2026-05-31

PUK logosu

Bu mühim tarihi makalenin, Kürdistan Yurtseverler Birliği’nin (PUK) yarım asırlık mücadele tarihini, geçirdiği evreleri ve dönüm noktalarını akıcı, net ve alt başlıklar halinde sunan Türkçe çevirisi ve edisyonu şu şekildedir:

Fikir ve Emeğin Çizgisi: PUK’nin 51 Yıllık Tarihi, Dönüşümü ve Yönetim Vizyonu

Kürdistan Yurtseverler Birliği (PUK), yarım asrı aşan mücadele tarihi boyunca yeraltı gizli örgütlenmesinden dağlardaki peşmerge direnişine, büyük halk ayaklanmasından (Raperîn) parlamenter demokrasiye uzanan çok boyutlu bir çizgi izlemiştir.

Şehitlerin kanı ve halkın fedakarlığı üzerine inşa edilen bu hareket, bugün Güney Kürdistan’daki özgürlüğün ve idari statünün ana kurucularından biridir.

Tarih; PUK’nin barış, imar ve toplumsal haklar uğruna geliştirdiği özgün mücadele yöntemlerinin en nesnel şahididir.

1975 Yenilgisi ve Kuruluşa Giden Yol: Karanlığın İçindeki Işık

1975 yılında Eylül Devrimi’nin sekteye uğraması (Aşbetal), Kürdistan’ın genelinde derin bir karamsarlık ve inanç kırılması yaratmıştı.

Bağdat’taki Baas rejimi, Kürt ulusal hareketinin bir daha ayağa kalkamayacağını ve dağların peşmergeye sonsuza dek kapandığını iddia ediyordu.

Devrimci kadroların ve halkın büyük bir umutsuzluk girdabına kapıldığı o kritik dönemde; rasyonel, ilerici ve yeni bir örgütlenme modeline olan ihtiyaç had safhaya ulaşmıştı.

İşte bu sosyo-politik boşluğu doldurmak amacıyla Haziran 1975’te PUK’nin kuruluş fikri filizlendi ve Kürt siyasetinde köklü bir kırılma yaratarak devrimci meşaleyi yeniden yaktı.

Yeni Devrimin Yedi Öncüsü: Kurucular Kurulu

1 Haziran 1975 tarihinde, Kürdistan Yurtseverler Birliği’nin kuruluşu yedi aydın, entelektüel ve eylem insanı tarafından dünyaya ilan edildi.

Bu tarihi kurucu heyet şu isimlerden oluşmaktaydı:

Başkan Mam Celal Talabani (Genel Sekreter)

Dr. Fuad Masum
Adil Murad
Nevşirvan Mustafa
Abdulrezzak Feyli
Homer Şeyh Mus
Dr. Kemal Fuad

Bugün bu kurucu kadrodan yalnızca Dr. Fuad Masum ve Homer Şeyh Mus hayattadır; diğer tarihi liderler mücadele mirasını sonraki nesillere devrederek aramızdan ayrılmışlardır.

PUK’nin Dokusu: Fikri Çoğulculuk ve Koalisyonel Yapı

PUK  başlangıçta monolitik ve dogmatik bir parti yapısıyla değil; farklı felsefi, siyasi ve ideolojik akımları Kürt yurtseverliği çatısı altında birleştiren yarı-cephesel (koalisyonel) bir kitle hareketi olarak doğdu.

Bünyesindeki her yapı, organizasyonel bağımsızlığını korumakla birlikte ortak ulusal strateji ekseninde kenetlenmişti.

Bu yapılar üç ana koldan oluşuyordu:

Kürdistan Marksist-Leninist Birliği (Komala): Devrimin gizli örgütlenme ağını ören ana motor gücü ve ideolojik merkeziydi.

Kürdistan Sosyalist Hareketi: Eylül Devrimi’nin tecrübeli askeri-siyasi kadrolarını barındıran ve demokratik sol çizgiyi savunan gruptu.

Kürdistan Yurtseverler Birliği'nin Genel Politikası: Herhangi bir fraksiyona dahil olmayan, doğrudan PUK’nin demokratik program ve tüzüğünü benimseyen bağımsız kadrolardı.

Hücreden Salkıma: Gizli Örgütlenme ve Müfreze Savaşları

Şehirlerde Baas rejiminin acımasız istihbarat mekanizmalarını felç eden, "hücre ve salkım" (Şan û Hêşû) modeline dayalı son derece disiplinli bir yeraltı ağı kuruldu.

Askeri alanda ise 1976 yılında İbrahim Azzo komutasındaki gerilla müfrezeleri Behdinan’da; eş zamanlı olarak diğer müfrezeler Şarezor, Karadağ, Bradost ve Cafayeti Vadisi’nde direnişi başlattı.

Hareket, 1978'deki Hakari Trajedisi gibi büyük askeri kayıplarla sarsılsa da Nuzeng, Sergelu ve Bergelu gibi stratejik karargahlarda küllerinden yeniden doğmayı başardı ve tarihe geçen Daban Destanı gibi zaferlere imza attı.

Devrimci Kurumsallaşma, Kurumsal İlkler ve Sivil Alan

PUK, sadece bir askeri güç değil, aynı zamanda sivil ve idari alanda kurumsal ilklere imza atan bir yenilik hareketidir.

Kurtarılmış bölgelerde köylülerin kendi kendilerini yönetmesi için halk meclisleri kurmuş, eğitim ve sağlık altyapısını geliştirmiştir. Başlıca kurumsal adımları şunlardır:

Kurtarılmış bölgelerde sahra hastaneleri kurularak (Şehit Dr. Bahtiyar Hastanesi gibi) peşmerge ve sivil halka ileri düzey sağlık hizmeti sağlandı.

11 Eylül 1991'de, bölgenin ilk özgür Kürt televizyonu olan "Geli Kurdistan" televizyonu yayına başlatıldı.

1992 başında, ilk günlük resmi Kürt gazetesi olan "Kurdistani Nü" çıkarıldı.

Ordunun profesyonelleşmesi amacıyla Kelaçwalan Askeri Akademisi kuruldu.

Şiwaşok bölgesinde tamamen yerli uzmanlar ve imkanlarla ilk petrol kuyusu açılarak enerji üretimi ve rafineri altyapısı başlatıldı.

Raperîn ve Federalizm: Özerklikten Federalizme Tarihi Dönüşüm

Kürt halkının Bahar 1991’deki Büyük Ayaklanması’nın (Raperîn) baş mimarı ve stratejisti olan PUK, Baas güçlerinin çekilmesinin ardından kritik bir irade sergiledi. Dönemin bazı siyasi çevrelerinin Bağdat ile geleneksel "özerklik" temelinde uzlaşma eğilimine karşı çıkan PUK, halkın çoğunluğunun iradesini arkasına alarak genel seçimlerin yapılması, parlamentonun kurulması ve Kürt hükümetinin ilan edilmesi stratejisini başarıyla yürüttü.

1992 yılında Kürdistan Parlamentosu’nda federalizm kararının alınmasına öncülük etti ve bu statü daha sonra federal Irak anayasasında da tescillendi.

Enfal Karanlığında Nevşirvan Mustafa ve Partizan Direnişi

Baas rejiminin 1987-1988 yıllarında Enfal soykırımıyla Kürdistan köylerini haritadan sildiği ve buraları "yasaklı bölge"  ilan ettiği en karanlık evrede; Nevşirvan Mustafa Amin, Kasımreş karargahından tüm Garmiyan ve (Kuvistan/Dağlık bölge) hatlarındaki parça parça kalmış gerilla müfrezelerini (partizanları) sevk ve idare etti.

Geliştirilen özel şifreleme ve gelişmiş askeri telsiz teknikleri sayesinde, düşman istihbaratının tüm teknik takibini boşa çıkararak peşmergenin konumunu korumasını sağladı.

Bu diz çökmeyen partizan direnişi, 1991 Raperîn'ine giden tarihsel omurgayı oluşturdu.

Selam Köşkü’nden Irak ve Kürdistan’ın Birliğine: Mam Celal Dönemi

2003 yılında Baas rejiminin devrilmesinin ardından, yeni Irak'ın inşasında PUK kurucu lideri Mam Celal Talabani tarihsel bir rol oynadı.

2005 yılında Irak tarihinin ilk Kürt Cumhurbaşkanı olarak seçilen Mam Celal, Bağdat'taki Selam Köşkü’nde yürüttüğü iki dönemlik cumhurbaşkanlığı süresince; tüm etnik, dini ve mezhebi bileşenlerin bir arada yaşamasının, demokrasinin ve toplumsal uzlaşının başat güvencesi oldu.

Bu süreçte hem Irak’ın birliğini korudu hem de Kürt halkının mali ve anayasal haklarını federal düzeyde güvence altına aldı.


PUK’nin Günümüzdeki Stratejik Önemi ve Gerekliliği

Modern sosyo-politik konjonktürde, Kürt toplumu açısından PUK’nin varlığı ve siyasi ağırlığı dünden daha hayati bir öneme sahiptir.

Bu gereklilik şu temel dayanaklara yaslanmaktadır:

Demokratik Dengenin Korunması: Tek tipleşmeye, totaliter eğilimlere ve siyasi tekelleşmeye karşı çoğulculuğun, fikir özgürlüğünün ve sivil hakların yegane barikatıdır.

Toplumsal Sekülerizm: Toplumun modernleşmesi, seküler değerlerin korunması ve dogmatik, radikal veya terör odaklı akımlara karşı toplumsal yapının savunulması.

Anayasal Hakların Savunulması: Kerkük başta olmak üzere tartışmalı bölgelerin haklarının korunması ve geçmişte ağır bedellerle elde edilen ulusal kazanımların korunarak geriye gidişin engellenmesi.

PUK, köklü geçmişinden aldığı devrimci meşruiyet ve halkın sarsılmaz desteğiyle, toplumsal hakların ve anayasal kazanımların koruyucusu olarak mücadelesini kararlılıkla sürdürmektedir.


PUKMEDIA