100 sal di ser damezrandina Qamişlo re derbas dibin

Ajans

Bajarê Qamişlo

Li gorî çavkaniyên dîrokî, roja 20ê Tebaxa 1926an wekî yek ji rojên girîng di dîroka damezrandin û nexşekêşiya bajarê Qamişloyê de tê naskirin, ku di dema desthilata Fransiyan de li ser Sûriyê bû.

Dîroknasê diyar ê Rojavayê Kurdistanê û nivîskarê pirtûka (Dîroka Qamişloyê), Konê Reş ji rojnameya Kurdistanî Nwê re ragihand ku: Piştî bidawîhatina Cenga Yekem a Cîhanê, di çarçoveya peymana Sykes-Picot û dabeşkirina Kurdistanê ya Mezin de, rêkxistineke nû ya welatên nû yên navçeyê hate cîbicîkirin.

Konê Reş got: Yekem car di 20ê Tebaxa 1926an de Fransiyan bingeh û baregeha xwe li Qamişloyê vekirin, ji ber ku Qamişlo berê taxek bû ji bajarê Nisêbînê yê li Bakurê Kurdistanê. Ji ber vê yekê ev roj bû roja damezrandina bajarê Qamişloyê û fransiyan bi awayekî endezyarî  nû nexşe jê re çêkirin.

Konê Reş dibêje: Ji ber aramî û cîgîrbûna hêzên Fransayê li bajar, beşekî mezin ji penaberên kurd ji êlên Hesenan, Heyderan û ew Ermeniyên ku ji komkujiya 1915an rizgar bûbûn, li wir bi cî bûn û rola xwe lîstin di avakirinê de bi hevparî ligel Cihûyên Nisêbînê. Ji wir ve bazirganî, dikan û xanî li wî bajarî hatin çêkirin û bajar hate geşkirin.

Konê Reş di berdewamiya axaftina xwe aşkere jî kir ku: Berî ku Qamişlo bê damezrandin, tenê (Aşê Qayimeqamê Nisêbînê) ku xwediyê wê Qedûr Beg bû li ser Çemê (Çeq Çeq) hebû, lê piştî peymana Fransa û Tirkiyê û kişandana sinorên destkird, Nisêbîn û Qamişlo ji bo heta hetayî ji hev veqetiyan. Piraniya çavkaniyên min belgeyên bawerpêkirî yên fransî û çavkaniyên xwemalî yên navçeya me ne.

Konê Reş, her wiha ragihand: Rêka hesin ya Trênê ya di navbera Berlîn-Bexdayê di sala 1917an de gihandin gundê Til Zîwan, li Rojavayê Kurdistanê, û vê yekê bandoreke mezin li ser geşedana bajêr kir, ji ber ku bazirganan bi berdewamî kelûpel ji parêzgeha Helebê dianîn bajarê Qamişlo.

Bi gotina Konê Reş, piştî aşê Qedûr Beg, yekem kurd ku li Qamişloyê xanî çêkir, Dr. Ehmed Nefis Beg Zaza û Arif Beg Ebas, birayên Nûredin Zaza bûn, ku bi alîkariya xiristiyanan xanî li wir çêkirin.

Di dawiya axaftina xwe de Konê Reş got: Dema ku di sala 1965an de ez hatim Qamişloyê, bajar bi taxên xwe ve, wekî (Qedûr Beg, Ermenî, Cihû, Suryanî, Beşîrî û Aşûrî) dihat naskirin. Her taxekî pêkhateyeke cuda di nava xwe de digirt. Niha ji zêdetirî 20 taxan pêk tê û zêdetirî mîlyonek kes li wî bajarî dijîn, lê bi dîtina min Qamişlo resenî û rengên xwe yên berê ji dest dane, Qamişlo pîr bûye, demografiya wê guheriye û xelkê wê yê resen koç kiriye. Vê Qamişloyê ku wekî Parîsa Rojhilat û Kalîforniya yê dihat naskirin, niha mîna berê nemaye.

PUKMEDIA/ Kurdistanî Nwê