Doza Kurd û dostên wê

Sûzan Xale Şihab

Doza Kurd di asta her çar beşên Kurdistana Mezin de dozek rewa ye,ji ber ku ew rewa ye, ew rastî gelek komplo û qirkirinên navxweyî, herêmî û navneteweyî hatiye,lê, her çend gelek bilind û nizim jî kişandibe jî, li gorî beş, partî, karakter û tevgerên xwe serkeftinên cûrbecûr bi dest xistiye.

Têkoşîna gelên bêdewlet

Sirûştra têkoşîna neteweyên bêdewlet ew e ku gihîştina armancên wan ne hêsan e, ne ji ber ku ew ne li ser rêya rast e, lê ji ber ku ew rastî pirsgirêkên navxweyî û pevçûna berjewendiyên hêzên mezintir tê,bi taybetî heke jeopolîtîka dewleta serdest girîng be û bibe sedema avakirina hevpeymaniyan di navbera dewletan de.

Ji ber ku neteweyên bêdewlet pir caran ji aliyê erdnîgarî û berjewendiyan ve tên tepeserkirin û nahêlin bibin hevalbendên hêzên cîhanî yên biryarder, hejmareke wan ya girîng û bi bandor di pêvajoya siyasî ya herêmî û cîhanî de tune ye.

Qurbaniyên şer û hevpeymaniya navneteweyî

Ji Şerê Çaldêran ya sala 1514,an ve û heta Peymana Sykes-Picot di sala 1916an de, û piştre Peymana xerab a Lozanê di sala 1923.an de, Kurd di tiştê ku dixwestin bi dest bixin de bi ser neketin, lê bûn qurbaniyên şer û hevpeymaniyên navneteweyî yên mezin.

Dûrî vê trajediya dîrokî, ku bi tevahî rast e, di dawiya sedsala bîstan de, dîrokê rêça xwe hinekî guhert; Kurdan çend derfet dîtine ku ber bi serkeftinê ve biçin, wî li vir û wir heval çêkirinwek  nimûne, di serhildana Kurdan ya sala 1991.an de, civaka navneteweyî bi destpêşxeriya Fransayê cara yekem piştgirî da Kurdan û biryar da ku gelê Kurdistanê ji êrîşa berevajî ya rejîma eisê ya li ser gelê Kurdistanê biparêze û di encam ew yekîneya destûrî ye ku niha jê re Herêma Kurdistana Îraqê tê gotin.

Kurd zêdetir hat naskirin

Em dibînin ku di dawiya sedsala 20.an û çaryeka yekem ya sedsala 21.an de, Kurdan li çar aliyên cîhanê zêdetir nasname û piştgirî bi dest xistin;bi taybetî eger hebûna rêxistina terorîst ya DAIŞê û êrîşên wê yên li ser Herêma Kurdistanê û jenosîda Kurdên Êzidî, her weha Şehîdkirin bi dehan Pêşmergeyên qehreman, û piştre jî qehremaniya Kurdên Rojavayê Kurdistanê di şerê li dijî terorê de, Kurd bûn navekî geş û bi bandor û bi fermî hatin pêşwazîkirin.

Mekanîzma nû

Bê guman, ev têrê nakin ku Kurd bawer bikin ku ev dostaniyên bingehîn û berdewam in,lê di sîstema siyasî ya cîhanî de ku li ser bingeha berjewendiyan ava bûye, divê karakterên sereke yên siyasî û hêzên Kurdî li mekanîzmayek nû bigerin daku bibe beşek girîng ji parastina berjewendiyên herdu aliyan,ji bo ku welatên mezin rola Kurd li ber çavan bigirin û li ser bisekinin.


Divê em fêm bikin ku rewatiya dozê bi tena serê xwe ne bes e ji bo garantîkirina serkeftina wê, lê belê ji bo avakirina hevkariyê bi biryarderên cîhanê re bes e; ew faktorek girîng e ji bo bidestxistina serkeftinê,li çar aliyên cîhanê gelek tevgerên rewa hene ku ji ber pirsgirêkên navxweyî û nebûna piştgiriya ji hêzên mezin têkçûnên mezin dîtine û bi dawî bûne.

Qonaxa niha ya têkoşîna Kurdan pir hestyare,herêm û cîhan bi guhertinên rastîn re rû bi rû ne û nîşanên guhertina nexşe û hevpeymanan hene,rewşek wisa stratejiyeke Kurdî û amadekariyên berfireh hewce dike, her wiha avakirina têkiliyên hevpar bi welatên bihêz re girîng e û nayê paşguhkirin.

Peydakirina dostên zêdetir

Ji bo bidestxistina dostên zêdetir ji bo piştgiriya doza rewa ya gelê Kurd, lobiyek û dîplomasiyeke bi bandor pêwîst û pir girîng e,çênabe ku nakokî bibin asteng ji bo pêşxistina beşa têkoşînê ku pir girîng û bibandor e û rêveberiya rêveberiyeke saxlem û avakirina sîstemek demokratîk ya rastîn temam dike ku li herêmê qels e û ji aliyê gelek welat û saziyan ve tê rexnekirin.

PUKMEDIA