Derketina Amerîkayê;

Îmad Ehmed

Derketina Amerîkayê;
Derfetek ji bo serweriyê, yan deriyê naseqamgîriyê?

Vekişîna hêzên Amerîkayê li Îraqê û Herêma Kurdistanê, rûpelekî nû di dîroka piştî sala 2003an de vedike û Îraqa federal dixe ber pirsyareke giran: Gelo ji bo tijekirina vê valahiyê amade ye, an xaka Îraqê dê careke din bibe qada hevrikiya hêzên navxweyî û derve?

Mana hêzên derve çareseriye herdemî ya pirsgirêkên Îraqê nîne, divê her welatek bixwe berpirsiyarê parastina ax û serweriya xwe be; lê serwerî tenê bi çûyîna hêza derve nayê bidestxistin. Serweriya rastîn pêdiviya xwe bi dewleteke bihêz, qanûneke serwer, saziyeke niştimanî û çekekî heye ku tenê di destê dewletê de be.

Hewldanên hikûmeta Elî Zeydî ji bo kontrolkirina çek û sînordarkirina desthilata milîsên çekdar, pêngaveke pêwîst e; lê rê ne hêsan e. Ew hêzên ku li derveyî çarçoveya dewletê çek radikin, di nava salan de bûn xwediyê hejmûna siyasî, aborî û leşkerî. Çareserkirina vê rewşê tenê bi dirûşman nabe; Îradeya siyasî, dadwerî û piştevaniya hemû hêzên niştimanî dixwaze.

Di bin pira li cadeya Mewlewî ya Silêmaniyê, du kasibkar li ber dikanên xwe sekinbûn. Yekî ji wan bi nîgeranî got:ـ Dibêjin hêzên Amerîkayê vedikşin; piştî çûyîna wan çi diqewime? Kî wê valahiya ewlehiyê tije bike? Newekî dijminên Kurdistanê careke din çavên xwe berdinê vê axê!

Yê din bersiva wî da:ـ Duh mamosta Şiwan li vir bû, digot: Metirsî heye, lê bêhêvîtî çareserî nîne. Pirsara girîng ew e: Em bixwe ji bo piştî çûyîna wan me çi kiriye û emê çi bikin?

Ev tenê gotûbêja di navbera du kasibkaran de nîne; pirsara piraniya xelkê Îraqê û Herêma Kurdistanê ye. Xelk ji ezmûna borî dizane ku valahiya hêzê zû tê tije kirin; ger dewlet tije neke, hêzeke din dest biser de digre.

Herêma Kurdistanê çêtir ji her aliyekî din vê metirsiyê dizane û pê dihese. Piştî karesat û koçberiya sala 1991`an, biryara Encûmena Asayişê û çêbûna hêla 36an, stargeheke ezmanî bû ji bo vegera xelkê û avakirinê jiyanê. Piştî vekişîna saziyên rejîmê, hilbijartin bi rê ve çûn û yekem kabîneya hikûmeta herêmê hate avakirin. Piştgiriya Amerîkayê û hevpeymanan jî, di qonaxên cuda de, roleke girîng di parastina wê ezmûnê de lîst.

Di şerê li dijî DAIŞê de, careke din diyar bû ku herêm, ji ber cihê erdnîgarî û mezinahiya xwe ya siyasî û aborî, hîn jî pêdiviya xwe bi alîkariya hevpeymanan heye. Gefa DAIŞê hîn jî li holê ye û navçe jî di navbera hevrikiya Amerîka û Îranê û şer û naseqamgîriyê de dijî. Di rewşeke wiha de, vekişîna lezgîn û bêpılan a hêzên hevpeyman dikare valahiyekê çêbike ku dijminên herêmê û komên çekdar ji bo armancên xwe bikar bînin, lê parastina herêmê tenê bi mana hêza derve nabe. Nakokiyên navxweyî, nekirina yek peyama niştimanî û lawaziya saziyan, kapasîteya parastina herêmê kêm dikin. Hevpeyman girînge, lê tu hevpeyman nikare cihê yekrêziya navxweyî û hêza niştimanî bigire.

Yekîtiya Nîştimanî ya Kurdistanê di qonaxên dijwar ên dîrokê de, rizgarker û beşdarekî sereke yê parastina ezmûna herêmê bûye. Îro jî pêdivî ye bi heman ruhê berpirsiyariyê, ji bo yekxistina hêza Pêşmerge, parastina qewareya herêmê û çareserkirina pirsgirêkan bi rêya destûr û giftûgoyê kar bike.

Derketina Amerîkayê dikare bibe derfetek ji bo bihêzkirina serweriya Îraqê; bi vî şertî ku dewlet çekê kontrol bike, qanûn li ser hemûyan bê cîbicîkirin û baweriya xelkê vegere. Ger ev neyê kirin, vekişîn dê bibe deriyekî naseqamgîriyeke nû. Ji bo Herêma Kurdistanê jî, parastina ezmûnê tenê bi hebûna hevpeyman nabe; belkî bi yekrêziya hêza Pêşmerge û îradeya niştimanî ya me tê cîbicîkirin.

PUKMEDIA