Xwendina Kurdî û nasnameya Erebî

Sozan Xale Şihab

Razîbûna Ehmed Şer' li ser wê yekê ku li navçeyên piraniya wan kurd in, zimanê fermî yê xwendinê kurdî be, pêngavek baş û giring e, lê belê ji wê jî giringtir hebûn û hene û cîbicîkirina wan di vê qonaxê de gelekî zehmet e.

Berya her tiştî, hebûna Sûriyeke navendî û hilweşandina kanton an jî rêveberiya xweser ku kurd tê de piranî bûn, di vê qonaxê de şikestine, lê belê weku tê gotin ji bo rizgarkirina kurd û navçeyên kurdî bû ji şerekî newekhev ku ziyaneke zêdetir ji bo kurd hebû.

Li gorî wê fermana (mersûma) qonaxa veguhêz ku Ehmed Şer' îmze li ser kiriye û ji bo pênc salan e, Sûriye wekî Komara Erebî ya Sûriyê hatiye danîn. Dibe ku kêfxweşiyek hebe derbarê wê yekê ku ew destûr nîne û tê guhertin di wê navê de bê kirin, lê rastî û fakter ev e ku ew ferman bingeh û prensîbên sereke yên destûra mayînde ye û bi bihêzbûna zêdetir a hêzên serdest û zêdetir xurtbûna Sûriyê û desthilata Şer' ve, paşê jî ger her demokrasî bê şopandin û bibe piranî û kêmneteweyî, wê demê her di riya dengdanê ve ew (Komara Erebî ya Sûriyê) tê çespandin.

Sûriyeya piştî Esed ê bav û kur, ji ber dehan sedem û astengî, plan û pilanên navxweyî û derveyî û her wiha navdewletî jî, derfet neda kurd ku wan destkeftên ku bi dest xistibû çarçoveyeke destûrî werbigirin, belkî planên li ser kurd serketin û destkeft ji dest çûn, bi wê yekê re ku hîn metrisiyên mezintir jî ji bo ser kurd mane.

Rast e xwendina bi zimanê kurdî giring e, lê ew nîşaneya başbûna rewşa kurd nîne li Sûriyê. Di serdema rejîma Baَis de li Îraqê zimanê kurdî dihate xwendin, rojname û kovarên kurdî û heta televîzyon û radyoyên kurdî jî hebûn, lê Baَis di berjewendiya xwe de bi kar dianîn û di wê qonaxê de jî kurd bi berçavên hemû cîhanê dihat qirkirin (Cenosîdkirin).

Xebata kurd li ser hemû astan giring e, ziman derfeteke baş ji bo geşedana çandî û mayîna neteweyekê peyda dike, lê eger jîngeha siyasî alîkar be, ne ku bi kurdî dîroka ol û neteweyên din bê xwendin û destan û efsaneyên wan li zarokên kurd bên ezberkirin. Di rewşeke wiha de yekgirtiyûya kurd mîsogeriya geşedan û mayînê ye, beşdariya siyasî ya bi bandor, avakirina binesaziya aborî, geşepêdana hişyariya neteweyî, hebûna rêxistinên civaka sivîl bi tevahî giring in.

Qonaxa veguhêz ji bo xwe sazdanê û gereka din a hevrikiyê ye di pêşerojê de, divê kurd vê yekê bi hêsanî wernegire.

PUKMEDIA