Vê Kembera Xwekujiyê ku rêjîma berê çandiye hilweşînin

Elî Şemdîn

 Dema Firensî ji Sûriyê derket, nijadperestên Ereb zû Partiya Be`is di 1947`de, li ser bingeheke Şofînî damezirandin, ku digot: Her kesekî bi Erebî biaxive, ew Erebe û rêjîma Be`is ya Şofînî li dijî gelê Kurd sekinî, û hewil dida ku hebûna wî li deverên wî yên dîrokî nehêle, her wiha dixwest guhertina Deîmografî li wan deveran cîbicî bike bi riya xeraptirîn siyasetên Şofînî ku li dijî van deveran bi rêve dibir.

 Piştî ku Be`is deshilat di sala 1963.an de bi destê xwe girt û rêveberiya dewletê û civakê jî bi takrewî bi rêve bir, di vê rewşê de di bin siya diruşmên Şofînî yên derewîn de, mîna tawanbarkirina Kurdan bi parçekirina Sûriyê û avakirina Israîl ya duyem, di wê çaxê de wê rêjîmê bilez dest bi cîbicî kirina projeya Kembera Erebî kir, bi hêviya pêkanîna guhertina Dîmografiya li devera Cizîrê daku bikaribe hebûna Kurdî bi dawî bîne, wekî ku di xwest;lewma,efserê Ewlehiyê li Cizîrê, Mihemed Teleb Hilal, di 1963`an de, pirtûkek bi navnîşana (Lêkolînek li ser Parêzgiha Cizîrê ji aliyê Netewî û Civakî û Siyasî ve) nivîsand, û têde pirsa Kurdî wekî (Penceşêr), binav kiriye, û gotiye tu derman jêre tuneye ji bilî binbirkirinê û wî (12) xal pêşniyar kirine ji bo nehîştina Hebûna Kurdî li Cizîrê, û projeya Kembera Erebî pêşniyara herî metirsîdar bû, ku rêjîma Be`is di 1966.an de cîbicî kiribû, û destê xwe danîbû ser zeviyên çandiniyê yên herî baş ku li seranserî sînorên Sûrî- Turkî bûn, bi dirêjaya (375)K.M, û ferehbûna bêtir ji (15)K.M, piştî ku Hafiz Esed hate ser desthilatê li Sûriyê, êdî wî jî di 1973`an de, qonaxa herî metirsîdar ji vê pirojeya Şofînî cîbicî kir, û ew zeviyên ku ji Kurdan hatibûn sitandin dibin navê avakirina (Zeviyên Dewletê), li ser hezaran malbatên Ereb belav kir, ew malbatên ku dewletê ji parêzgehên Heleb û Reqa yê anîbûn, bi behaneya ku ava çemê Firatê zeviyên wan binav kiribûn, û ew di gundên nimûneyî de cîbicî kirin.

 Her wê çaxê rêjîma Be`is bi wê gava xwe ya Şofînî, devera Cizîrê bi Mayînên xwekujiyê çandibûn û ji ber ku gelê Kurd li Sûriyê û tevgera wê ya Siyasî di armancên vê projeya nijadperestî digihiştin, lewma bi hêmenî çavnehêriya ruxandina wê rêjîma dirinde dikirin, bi hêviya hatina rêjîmeke demoqratî û dadmend bûn ku karibe vê kembera xwekujiyê ku di vê deverê de hatiye çandın hilweşîne û mafan ji xwediyê wan re vegerîne, û vê fitineyê vemirîne ku rêjîma berê çandibû, ji ber ku di her demekê de sêwiyên wê rêjîmê dikarin vê fitineyê bi teqînin, wê çaxê tu kes ji agirê wê parastî namîne.

 Şansê baş ewe, ku ew rêjîma ev fitine çandibû, hilweşiyaye, û li şûna wê rêjîmeke nû desthilat bi dest xwe ve girtiye û baweriya navdewletî û ya navçeyî bi berfirehî wergitiye, û gelekî jêre giringe ku baweriya gelê xwe jî bi dest xwe bixe,lewma pêwîste ev rêjîm zû van mayînên ku rêjîma berê çandine di nav xelkên Sûriyê de û di pêşiyê de mayînên Kembera Erebî, rake û hilweşîne.

 Her wiha divê bizanibe ku hin maf hene hatine windakirin bi destê Şofînistan û hin zevî jî hene ku ji xwediyê wan bi zorê hatine sitandin û divê bizanibe jî ku ev maf û ev zevî bi demê re na mirin û hîç riyek jî tuneye ji bilî ku ev hikûmeta nû bi erkê xwe rabe derbarê welatiyên xwe, ew erk jî ewe ku giringiyê bide vê pirsê, û pêwendiyan bike bi xwediyên wê yên rasteqîne re, ji bo dîtina çareseriyeke bilez ji vê pirsa niştimanî ya tirsnak û hestiyar re.

PUKMEDIA