ئەو ژنەی بە عەدەسەی کامێراکەی برینەکانی نیشتمانی بە دونیا ناساند

د. چیا براحەمە

مێژووی شۆڕشی ڕزگاریخوازیی گەلی کورد، تەنها لە سەنگەرەکان و بە چەکی دەستی کەڵەپیاوەکان نەنووسراوەتەوە؛ لە پشت ئەو مێژووەوە ئیرادە، قوربانی و دڵسۆزیی بێپایانی ئەو ژنە تێکۆشەرانەش هەیە کە لە خاڵەکانی وەرچەرخاندا، ئاڕاستەی ڕووداوەکانیان گۆڕی. لە ڕیزی پێشەوەی ئەم کارەکتەرە مێژووییانەدا، ناوی هێرۆ ئیبراهیم ئەحمەد (هێرۆ خان) وەک سیمبولێکی درەوشاوە دێتە پێشێ. ژنێک کە گەورەییەکەی تەنها لەوەدا نەبوو هاوسەری سەرکردەیەکی مێژوویی وەک مام جەلال بێت، بەڵکو خۆی بە تەنییا قوتابخانەیەکی سەربەخۆ بوو لە خەبات و فیکر و دۆکیۆمێنتکردنی ئازارەکانی نەتەوەکەی.

هێرۆ خان لە ناوچە و ژینگەیەکدا چاوی بە دنیا هەڵێنا کە هەناسەی ئازادی لێ بڕابوو. ئەو، کچە گەورەی نووسەر، بیرمەند و تێکۆشەری گەورە، ئیبراهیم ئەحمەد بوو. گەورەبوون لە سایە و سێبەری باوکێکی ڕووناکبیر و دایکێکی خەمخۆری وەک گەلاوێژ خان، وایکرد کە هێرۆ خان هەر لە تەمەنی لاوێتییەوە نەبێتە بینەرێکی بێدەنگ، بەڵکو قووڵایی کێشەی نەتەوەکەی درک بکات. ئەم پاشخانە دەوڵەمەندە فیکرییە بووە هەوێنی ئەوەی کاتێک ژیانی هاوسەری لەگەڵ مام جەلال پێکدەهێنێت، وەک دوو هاوسەنگەر و هاوبەشی ڕاستەقینەی پڕۆژەیەکی نیشتمانیی مەزن دەست پێ بکەن.

لە کۆتایی حەفتاکان و سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا، کاتێک ڕژێمی بەعس دڕندانەترین سیاسەتی جینۆساید و سڕینەوەی دژ بە گەلی کورد پەیڕەو دەکرد، هێرۆ خان ئامادە نەبوو لە تاراوگە و لە ناو ژیانێکی ئاسوودەدا بژیت. ئەو ڕێگا سەختەکەی شاخی هەڵبژارد؛ بووە یەکێک لەو ژنە پێشەنگانەی کلتوری باوی کۆمەڵگایان شکاند و شانبەشانی پێشمەرگە قارەمانەکان ژیانیان گوزەراند. بوونی ئەو لە شاخ تەنها پاڵپشتییەکی مەعنەوی نەبوو، بەڵکو پەیامێکی سەرەکی بوو بۆ چەسپاندنی هاوسەنگی و یەکسانیی ژن و پیاو لە قوربانیدان بۆ خاک.

مەزنترین و دەگمەنترین ڕۆڵی هێرۆ خان لە کاتی خەباتی چەکداریدا، لە ڕێگەی هاوێنەی کامێراکەیەوە خولقا. لەو سەردەمەدا کە مەکینەی پڕوپاگەندەی بەعس دەیویست ڕاستییەکان بشێوێنێت و تاوانەکانی بشارێتەوە، هێرۆ خان بە کامێرایەکی ڤیدیۆییەوە دەگەڕا و بووە شایەتحاڵێکی زیندووی مێژوو.

دیمەنەکانی کیمیابارانی کوردستان، وێرانکردنی گوندەکان، و ئازاری دایکان و منداڵانی کورد بەهۆی عەدەسەی کامێراکەی ئەوەوە پارێزران و گەیشتنە ناوەندە نێودەوڵەتییەکان و دادگاکان. هاوکات، ئەو توانی چرکەساتی حەسانەوە، کۆبوونەوە سیاسییەکان و ژیانی سادەی شاخ تۆمار بکات، کە ئێستا گەورەترین و دەوڵەمەندترین ئەرشیفی نیشتمانیی گەلی کوردە. لێم سۆنگەیەوە، ئەو بە ڕاستی شایستەی نازناوی
« تۆمارکەری برینەکانی نیشتمان»ـە.

دوای ڕزگاری و پرۆسەی ئازادیی عێراق، کاتێک مام جەلال وەک یەکەم سەرۆک کۆماری کورد لە مێژووی عێراقدا هەڵبژێردرا، هێرۆ خان بووە خانمی یەکەمی وڵات. لەم قۆناغە نوێیەشدا، ئەو تێڕوانینە شۆڕشگێڕییەکەی خۆی نەگۆڕی، بەڵکو گواستییەوە بۆ خەباتێکی مەدەنی و کلتوری. دامەزراندنی مەڵبەندی ڕووناکبیریی خاک، تەلەفزیۆن و ڕادیۆی خاک، و گۆڤار و دامەزراوەکانی تایبەت بە منداڵان و ژنان، شایەتی ئەو ڕاستییەن کە هێرۆ خان بڕوایەکی قووڵی بە گرنگیی ڕۆشنبیری و گەشەپێدانی مرۆیی هەبوو. ئەو هەمیشە چەترێکی ئارام بوو بۆ کۆکردنەوە و پاڵپشتیکردنی هونەرمەندان، نووسەران و ڕۆژنامەنووسان بێ جیاوازی.

هێرۆ ئیبراهیم ئەحمەد، تەنها ناوێکی ئاسایی نییە لە لاپەڕەکانی مێژوودا، بەڵکو سیمبولی ئیرادە، هێز و دڵسۆزیی ژنی کوردە. ئەو نیشانی دا کە ژن دەتوانێت لە شاخ شۆڕشگێڕ و دۆکیۆمێنتکار بێت، لە شاردا پارێزەری کلتور و ڕووناکبیری بێت، و لە کۆشکەکانی سەرۆکایەتیشدا دیپلۆماتکارێکی هێمن و کاریگەر بێت. یاد و خەباتی هێرۆ خان هەمیشە وەک بەشێکی زێڕین و زیندوو لە ویژدانی نەتەوەکەماندا دەمێنێتەوە.

PUKMEDIA