ئابووری عیراق لە لێواری داڕماندایە؟

بورهان شێخ رەئوف

عیراق ئەمڕۆ لەبەردەم یەكێك لە هەستیارترین قۆناغەكانی ئابووریدایە، نەك بە هۆی دابەزینی نرخی نەوتەوە بە تەنها، بەڵكو بەهۆی ئەو ئاڵەنگارییە ئیقلیمی و نێودەوڵەتییە زۆر و خێرایانەوە كە هەڕەشە لە شادەماری ئابووریی عیراق دەكەن ئەویش نەوتە.

عیراق بە رێژەی %90 پشت بە نەوت دەبەستێت بۆ دابینكردنی بودجەی گشتی، ئەمەش وایكردووە بە ئاستێكی زۆر هەستیار بێت بەرامبەر هەر ئاڵۆزی و تێكچوونێك لە بازاڕە جیهانییەكانی نەوتدا، ئیتر نرخ بێت یان شێواز و رێگەی هەناردەكردن، لە چەند مانگەی رابردوودا ئاڵۆزییەكانی گەرووی هورمز كاریگەریی راستەوخۆی لەسەر عیراق دەركەوت، بە هۆی دروستبوونی كێشە بۆ هەناردەكردنی نەوتەكەی كە رەنگدانەوەی راستەوخۆی لە سەر داهاتەكانی حكومەت و سەقامگیریی نەختینە و نرخی دیناریش هەبوو.

عیراق تا ئێستاش زۆر كارتی گرنگ و بەهێزی هەیە، چونكە خاوەنی یەدەگێكی زۆری نەختینە و زێڕ و موڵك و قەباڵەی دەرەكی و ناوخۆییە، جگە لە یەدەكی زۆری گاز و نەوتی خاو، پێگە جوگرافییە ستراتیژییەكەشی ناوچەی كەنداو بە توركیا و ئەوروپاوە دەبەستێتەوە


نەوتی كوردستان

مەترسییەكە ئێستا زیاتربووە بە هۆی درێژەكێشانی هەناردە نەكردنەوەی نەوت لە هەرێمی كوردستانەوە، چونكە نەوتی هەرێم ئەگەر بەربەستەكانی بەردەمی لاببرێن، لە رێگەی بۆری هەرێمی كوردستان و كەركوكەوە بۆ بەندەری جیهانی توركیا هەناردە دەكرێت، ئەو كاتە رەنگە ئەو بۆشاییە پڕبكاتەوە بۆ داهاتی عیراق كە بەهۆی وەستانی هەناردەكردنی نەوتی باشوورەوە خوڵقاوە، عیراق لیستێكی گەورەی مووچە و خەرجیی بودجەی بەكاربردنی دامودەزگاكانی دەوڵەتی لەسەرە، لە كاتێكدا داهاتە نانەوتییەكان كەم و دیاریكراون و ناتوانێت قەرەبووی پاشەكشەی داهاتی نەوت بكاتەوە.

سەرەڕای هەموو ئەو ئاڵەنگارییانە، عیراق تا ئێستاش كارتی گرنگ و بەهێزی زۆری هەیە، چونكە خاوەنی یەدەگێكی زۆری نەختینە و زێڕ و موڵك و قەباڵەی دەرەكی و ناوخۆییە، جگە لە یەدەكی زۆری گاز و نەوتی خاو، پێگە جوگرافییە ستراتیژییەكەشی ناوچەی كەنداو بە توركیا و ئەوروپاوە دەبەستێتەوە.

بەربەستی گەورە
بەڵام كێشەی گەورە لە كەمیی داهاتەكاندا نییە، هێندەی ئەوەی پەیوەندیی بە چۆنێتی بەڕێوەبردن و خێرایی بڕیاردانی گونجاوەوە هەیە، پێش ئەوەی گوشارەكان بگۆڕێن بۆ قەیرانی ئابووریی فراوانتر و سەختر.

لە بارودۆخێكی ئاوادا عیراق پێویستی بە پلانێكی ئابووری و دارایی بەپەلە و فرەلایەن و هاوتەریب هەیە كە لێرەدا بە كورتی ئاماژەی پێدەكەین:

1- دەستكردن بە هەناردەكردنەوەی نەوتی هەرێم لە رێگەی كۆمپانیای سۆمۆوە بە شێوازێكی ورد و رێكوپێك.

2- پاراستنی یەدەگی نەختینە و ئیدارەدانی دۆلار بە توانایەكی ورد و ژیرانە، گرنگیدانی لە پێشینە بە هاوردەكردنی كەرەستە بنەڕەتییەكان و ئەو مادانەی پێویستن بۆ بەرهەمهێنان، خۆلادان و هاوردە نەكردنی كاڵای كەمالیات كە پێویست نین بۆ ئێستا، خۆلادان لە حەواڵەكردنی پارە بۆ دەرەوە كە هەموو ئەمان هۆكاری خوێنبەربوونی ئابوورین.

3 -بەرزكردنەوەی داهاتە نانەوتییەكان.

ئایا كاتی ئەوە نەهاتووە ئیتر حكومەتی عیراق بە هەموو دامەزراوەكانییەوە رابچڵەكێت و پێداچوونەوە بە هەموو سێكتەرەكانی بەڕێوەبردنی وڵاتدا بكات؟ لە كاتێكدا عیراق خاوەنی توانای مرۆیی گەورە و هێزی كاری گەنجە، بە تایبەتی لە بواری دیجیتاڵ و پرۆگرامسازی و چاكسازیكردندا، حەزدەكەم جارێكی تر ئەوە دووپات بكەمەوە مەترسییەكە لە كەمبوونەوە و دابەزینی داهاتی نەوتدا نییە، بەڵكو چۆنێتی هەڵسوكەوتە لەگەڵ قەیرانەكەدا.

PUKMEDIA