Sûriye: Daxuyaniya Destûra Mafan Dixe metirsiyê

Ehmed Şerei

Serok Ehmed el-Şerei

Human Rights Watch di raportekê de amaje bi wê kir ku daxuyaniya Destûrî ya Sûriyê ku vê dawiyê hatiye pesendkirin, ya ku divê welat di heyama veguhêz de birêve bibe, desthilatê di destê desthilata cîbicîkar de kom dike û dibe ku serxwebûna dadweriyê têk bibe.

Daxuyaniya ku di 13ê Adara 2025an de ji hêla Serok Ehmed el-Şerei ve hatî îmzekirin, desthilatên berfireh dide serok wek tayînkirina dadwerî û yasadanînê bêyî ti kontrol û çavdêrî. Desthilatên berfereh ên serok tirsê derbarê berdewamiya serweriya qanûnê û parastina mafên mirovan de derdixe holê, heya ku tedbîrên parastinê li Sûriyê neyên girtin.

Adem Kogil cîgirê birêveberê Rojhilata Navîn li Human Rights Watch got: Di nebûna parastineke bihêztir û çavdêriyeke serbixwe, ev daxuyanî metirsiya bihêzkirina kontrola cîbicîkar li ser hesabê azadiyên bingehîn, di demeke hestiyar de ji bo paşeroja Sûriyê. Ji ber desthilatdariya bê kontrol ya hikûmeta berê, avakirina sîstemeke ku her kesî ji binpêkirin û tawanên xwe yên li Sûriyê berpirsyar dibîne, pir girîng e.
Ehmed Şeri di dawiya Çileya 2025an de, piştî konferansa komên çekdar wek serok komar hat ragihandin. Ew ê Sûriyê di heyama veguhêz a pênc salan de bi rê ve bibe, piştî pejirandina destûreke hertimî ji bo welat û lidarxistina hilbijartinan li gorî wê, wek ku di xala 52 ya Daxuyaniya Destûrî de hatiye destnîşankirin, bi dawî dibe.

Digel ku çarçoveyên veguhêz tedbîrên awarte yên demkî rewa bikin jî, divê ew ne li ser hesabê mafên bingehîn bin. Daxuyaniya Destûrî ya Sûriyê bi awaya xwe ya niha de, metirsiya rêjîmek dîktatorî li şûna ku hêsankirina veguheztina rastîn bo rêjîma demokrasî ku rêz li mafan digire, dike. Her çend destûr tekezî li ser serxwebûna dadweriyê dike, lê belê ew parêznameyên ku wê di pratîkê de misoger bike tune ye, her weha kontrolkirina temam derbarê tayînkirina yasadanînê dide serok.
Human Rights Watch got ku nebûna parastinên dadwerî û kontrolên li ser desthilata cîbicîkar dikare cezakirina rastî û parastina mafên mirovan kêm bike.

Çavdêriya Mafên Mirovan got ku divê desthilatên Sûriyê Danezana Destûra Bingehîn ji nû ve guhezînin û lê vegerin da ku parêzbendiyên bihêz ji bo serxwebûna dadwerî û çavdêriya yasayî pêk bîne. Ev dê bibe alîkar di misogerkirina rêzgirtina ji mafên mirovan re, berpirsiyarên binpêkirinên berê yên di dema veguhêz a Sûriyê de ceza bike, û rê li ber paşerojek berpirsiyartir veke.
Kogil got, Qonaxa veguhestina li Sûriyê divê bibe gavek ji bo demokrasiyek rêzdar ji mafan re, ne hincetek ji bo xurtkirina rêjîma desthilatdar.

PUKMEDIA/Human Rights Watch