Hikûmeta federal tê avakirin lê Herêma Kurdistanê avakirina kabîneya 10.emîn dereng dixe

PUKMEDIA

Alên Îraq û Kurdistanê

Hilbijartina şeşemîn ya parlamena Herêma Kurdistanê di 20ê Cotmeha 2024an de hatibû lidarxistin,salek, şeş meh û 25 roj - bi tevahî 572 roj li ser weê hilbijartinê derbas bûye, lê dîsa jî avakirina kabîneya dehemîn ya Hikûmeta Herêma Kurdistanê ne diyar e,berevajî vê, hikûmeta federal, tevî fişarên navxweyî û derveyî, karî di nav tenê şeş mehan de xwe ava bike, û Civata Nûneran  ji dema hilbijartinan vir ve kar dike.

Aliyek berpirsiyarê derengketina avakirina hikûmetê ye

Her çend rûniştina yekem ya Parlemana Kurdistanê, ku endamên rûniştina şeşemîn sond xwarin, di 2yê Kanûna Pêşîn ya 2024an de hat lidarxistin jî, ew rûniştin vekirî dimîne, ev tê vê wateyê ku herêm hîna jî bê bandor bê parleman e.

Sedema sereke ya têkçûna avakirina hikûmetek nû li Herêma Kurdistanê nebûna yasayek zelal yan pratîkek damezrandî ji bo belavkirina postan e,ev yek dibe sedem ku hin alî hewl bidin ku bi qasî ku pêkane post û meqamên sereke bigirin, di nav de yên bi aboriyê, karûbarên navxweyî, karûbarên derve, hêzên Pêşmerge, ewlehî û hewalgirî û dadweriyê ve girêdayî ne,ev yek îhtîmala parvekirina rastîn a desthilatdariyê sînordar dike û aliyên din dike tenê serokên wêneyan, ku ev ne di berjewendiya gelê Kurdistanê de ye.

Derengketina avakirina hikûmetan ne tiştekî nû ye

û ji ber van siyaseyên şaş yên li Herêma Kurdistanê, ev derengketin bûye pirsgirêkek dubare,hikûmeta yekem ku piştî hilbijartina 19ê Gulana 1992an hat damezrandin, tenê 46 roj, ya duyem 462 roj, ya sêyem 95 roj, ya çarem 270 roj, ya pêncem 282 roj, û ya şeşem piştî 572 rojan ne hatiye avakirin.

Hikûmeta federal li gorî destûr û adetên siyasî kar dike

Li gorî Herêma Kurdistanê, avakirina hikûmetek federal li Îraqê nisbeten hêsantir e ji ber ku ew xwe dispêre pîvanên siyasî yên damezrandî,serokwezaretî bi gelemperî ji hêla endamek civaka Şîe ve tê girtin, û mafê destnîşankirina namzedek ji bo avakirina hikûmetê ji hevpeymaniya herî mezin re tê dayîn.

Serokkomarî di destê Kurdan de ye, lê serokatiya parlEmanê ji Sunniyek re diçe,Wekî din, wezaret li gorî hevsengiya hêz û temsîliyetê têne belavkirin, bi wezaretên serwerî, xizmetguzarî û ewlehiyê di navbera komên siyasî yên cûda de têne dabeş kirin.
Wezareta Karên Derve bi gelemperî ji hêla Kurdekî, Wezareta Navxwe ji hêla Şîeyekî û Wezareta Parastinê ji hêla Sunnîyekî ve tê birêvebirin.

Ev sîstema avakirina hikûmetê û avakirina lihevkirinê di navbera aliyan de hêsan kiriye, di heman demê de hevsengiyên etnîkî û olî parastiye,ew her weha pabendbûna bi demên dawî yên destûrî ji bo rûniştinên parlemanî, hilbijartina serokkomar û destnîşankirina serokwezîr misoger dike, bi vî rengî bandora nakokiyên kûr yên siyasî di çarçoveya hemahengiyê de sivik dike,berî ku dema dawî ya destûrî biqede, Elî El Zeydî li şûna Nûrî El Malikî û Mihemed Şeha ElSûdanî hate tayînkirin.

Pêwîstiya Herêmê bi yasayê heye

Bi rêya berawirdkirinek di navbera avakirina hikûmetên li herêmê û hikûmeta federal de hewcedariyek lezgîn ji bo yasayek û mekanîzmayek zelal eşkere dike ku aliyên siyasî neçar dike ku rêzê li demên dawî yên destûrî ji bo avakirina hikûmetê bigirin, bi vî rengî pêşî li derengketinên din digire.

Her çend Yekîtiya Niştimanî ya Kurdistanê (YNK) bi berdewamî tekez dike ku pêwîstiya bilezkirina avakirina hikûmetê heye, hin alî hewl didin ku pratîkên berê yên li ser bingeha serdestî û yekdestdariyê dubare bikin, ku ev yek astengiya pêvajoya siyasî dike.

Herêma Kurdistanê jî pêdivî bi guhertinekê di hişmendiya xwe ya rêveberiyê de heye, daku çi yekane hêz hewl nede hemû postên serwer bi dest bixe, bi vî awayî rê li ber hevkariyek rastîn di navbera hêzên siyasî yên cuda de vedike.

PUKMEDIA