NY:Aboriya şer li Sûdanê şer û pevçûnan gur dike

Euro News

Dîmenek ji xwepêşandanên girseyî

Komîserê Bilind Yê Mafên Mirovan Yê Neteweyên Yekbûyî hişyarî da ku şerê li Sûdanê niha li ser aboriyekê ye ku Şer û pevçûnan gur û dirêj dike, û aliyên şer çavkaniyên xwezayî û riyên bazirganiyê kontrol dikin û wan ji bo fînansekirina operasyonên leşkerî li ser hesabê sivîlan û debara jiyana wan bikar tînin.

Li gorî raporta ku îro roja Çarşemê hat weşandin, Komîserê Bilind yê Mafên Mirovan Volker Turk got:Her du aliyên şer destên xwe li ser çavkaniyên welêt teng kirine, ev yek jî bûye sedema derketina holê ya "aboriya şer ku ji sê salan zêdetir bûye sedema berdewamiya qeyranan.

Her weha aşkere kir ku aliyên şer operasyonên xwe yên leşkerî bi kontrolkirin û bikaranîna ax, riyên bazirganiyê û çavkaniyên xwezayî fînanse dikin, ku dînamîkên pevçûnekê xurt dike ku "ji xwe xwedî dibe".

Turk tekez kir ku dewlemendiya xwezayî ya berfireh ya Sûdanê
"divê sûdê bide gelê wê", lê bi rastî ew ber bi aliyekî tam berevajî ve diçe, ji ber ku ev çavkanî îro ji bo "kêmkirina mafên mirovan û gurkirina pevçûnan, êş û azarên mezin tînin" têne bikar anîn.

Komîserê Bilind tekezî li ser pêwîstiya têkbirina "aboriya şer" kir, û bang li civaka navneteweyî kir ku pirtir bala xwe bide kelûpel û riyên bazirganiyê yên ku beşdarî parastin û berdewamiya wê dibin.

Raportê bazirganiya Benîştê Erebî wekî yek ji mînakên herî berçav yên bandora şer li ser aboriya Sûdanê destnîşan kir,li gorî raportê, di Gulana 2025an de, Hêzên Piştgiriya Bilez, di dema ku stok ji bo hinardekirinê amade bûn, bazara Benîştê Erebî û depoyên wê, û her weha hin beşên bazara sereke ya li bajarê El-Nihud li eyaleta Kirdefan ya Rojava talan kirin,vê yekê bazirganî felç kir û rasterast zirar da debara kesên ku di kerta de dixebitin.

Raportê rave kir ku barên germa Erebî yên ji deverên di bin kontrola artêşa Sûdanê de dihatin, ji bo amadekirina hinardekirinê bo bajarê Port Sudan li rojhilatê welêt dihatin veguhastin, di heman demê de mîqdarên mezin ji deverên di bin kontrola Hêzên Piştgiriya Lezgîn de riyên qaçaxçîtiyê ber bi welatên cîran ve digirtin.

Benişta Erebî madeyek xwezayî ye ku ji darên akasyayê tê derxistin û di çêkirina cûrbecûr hilberan de tê bikar anîn, di nav de vexwarinên nerm û derman.

Berî destpêkirina şer, Sûdanê di navbera ji sedî 70 û 80ê hinardekirina giyayê Erebî yê xav ê cîhanê de peyda dikir, û ev yek wê dike hilberînerê pêşeng ê vê kelûpela stratejîk.

Li gorî Komîserê Bilind ê Mafên Mirovan, her çende nirxa darayî ya hinardekirina wê nisbeten sînordar be jî, Goma (Benişta) Erebî ji bo bi mîlyonan Sûdanî çavkaniyek sereke ya debara jiyanê pêk tîne.

hin welatên cîran û transît di berdewamiya herikîna goma erebî ya Sûdanê de hişyarî da  û destnîşan kir ku dibe ku ev barkêş ji bo hinardekirinê bikevin gumrik yan kanalên bazirganiyê, dûv re werin pêvajoy kirin yan belgekirin, û di hin rewşan de wekî hilberên herêmî werin danîn bazarê, ku verastkirina eslê wan yê rastîn dijwar dike û hewldanên hesabdayînê tevlihev dike.

Komîserê Bilind yê Mafên Mirovan bang li hikûmetan kir ku mekanîzmayên hesabdayîn, şopandin û çavdêriya rêziknameyî xurt bikin, û her weha piştrast bikin ku qurbanî mafên xwe bi dest dixin.

Di heman demê de, Neteweyên Yekbûyî piştrast dike ku hilberîner, bazirgan û malbatên ku xwe dispêrin bazirganiya gomê Erebî bi binpêkirinên zêde re rû bi rû ne, di nav de gefên ewlehiyê, girtinên keyfî,talaknkirin û zorbazî, nemaze ji destê aliyên şer û hevalbendên wan.

Ev hişyarî di demekê de tên ku şerê di navbera artêşa Sûdanê û Hêzên Piştgiriya Bilez de ji dema destpêkirina wê di Nîsana 2023an de berdewam dike, şerekî ku li gorî texmînên rêxistinan.

PUKMEDIA