Rakirina sifirên dînara Îraqî û bilindbûna dolar, aboriya Îraqê ber bi ku ve dibe?

PUKMEDIA

Dînarên Îraqî

Gotûbêjên li ser rakirina sê sifran ji ser dînarên Îraqî germ in û beşekî mezin ji xelkê berê xwe didin kirîna dolaran da ku dînara xwe bifroşin. Pispor pêşbînî dikin ku ev yek bibe sedem ku di rojên pêş de nirxê dolar li hemberî dînara Îraqî zêdetir bilind bibe. Pispor dibêjin: Ev pêvajoya guhertinê ya di dînara Îraqî de aliyên wê yên erênî û neyênî hene.

Di dema borî de, mijara guhertina di dravê Îraqî de û rakirina sê sifran ji ser bûye yek ji mijarên herî germ ên navendên aborî, siyasî û rojnamegeriyê. Ev pirs piştî wê yekê hat ku Wezîrê Têkiliyan ê Îraqê da xuyakirin ku biryar hatiye dayîn guhertin di dînarê de bê kirin bi armanca vegerandina heşt trîlyon dînarên winda yên dewletê. Tevî ku ji aliyê zanistî ve rakirina sifran pêvajoyeke jimêryarî û teknîkî ye, lê di rewşa niha ya Îraqê de nêrînên cuda li ser dem û armanca rastîn a vî projeyî hene.
Ji aliyê bingehên aborî ve, pêvajoya rakirina sê sifran gavek e ji bo hêsankariya di danûstandinên rojane de, kêmkirina mesrefa çapkirinê û veguhastina dravê kaxezî û rêxistina sîstema pereyên nexdî ya welat ji aliyê Banka Navendî ve.

Li gel vê aliyê teknîkî, Prof. Dr. Eyub Enwer Simaqayî, mamosteyê zanîngehê û serokê liqê Hewlêrê yê Sendîkaya Aborînasên Kurdistanê, tekez dike ku ev dengoya di vê demê de bêtir "taktîk" in û hewldanek in ji bo vegerandina ew pereyên ku li derveyî banka navendî  yan hatine komkirin an veşartine, amaje bi wê yekê dike ku ji ber bilindbûna asta gendeliyê û veşartina pereyekî zêde, hikûmet rûbirûyê kêmbûna pereyên nextî bûye û ji bo çend mehan di dabeşkirina mûçeyan de tûşî kêmasiyeke tund bûye, lewra li gorî pîvanên aborî, di vê rewşa ne aram de destwerdana di dirav de dibe sedema derketina pirsgirêkên zêdetir.

Proseya rakirina sê sifrên dînarê Îraqî pêwîst e biçe Encûmena Wezîran a Îraqê û piştî ku deng li ser hat dan, bişînin Komîteya Darayî ya Encûmena Nûneran a Îraqê daku xwendina yekem jê re bê kirin û paşê ji bo Serokatiya Encûmena Nûneran bê şandin. Piştre piştî ku Serokatiya Parlamentoyê ew ji endamên encûmenê re şand, xwendina duyem jê re bê kirin û deng li ser bê dan. Sirwe Mihemed endama Encûmena Nûneran a Îraqê ji fraksiyona Yekîtiya Nîştimanî ya Kurdistanê di wê baweriyê de ye ku rewşa aborî ya Îraqê xirab e û hikûmet ji bo zêdekirina dahatê û jinavbirina gendeliyê serî li her rêyekê dide. Ji bo cîbicîkirina vê projeyê, pêwîst e Wezareta Darayî bi hevahengiya ligel aliyên peywendîdar projeyasayekê pêşkêşî parlamentoyê bike daku deng li ser bê dan. Wê her wiha got: Ji aliyê erênî ve, ev prose dibe sedema xurtkirina diravê Îraqî û eşkerekirina ew kesên ku pereyên xwe veşartine, ji ber ku di dema guhertina pereyên kevin bi yên nû de, dê neçar bin çavkaniya pereyên xwe eşkere bikin.

Li gorî nêrîna pisporan, tevî feydeyên ku tên çaverêkirin, bicihanîna vê projeyê di dema qeyranê de dê komek metirsî û aloziyên mezin li pey xwe bîne, di nav de:

Yedeka dolar: Pêwîst e banka navendî dolarên pêwîst di destê xwe de hebe ji bo dabînkirina aramiya bihayê wê li hemberî dolar piştî xistina diravê nû li sûkê.
Nebûna jîngeheke guncaw: Ji ber qeyranên darayî û siyasî, dibe ku prose armanca xwe ya sereke negihîne û bibe sedema bê aramiyeke zêdetir.

Rakirina sê sifrên ji dînarê Îraqê projeyeke aborî ye ku dikare feydeyên teknîkî hebe, lêbelê bicihanîna wê di vê rewşa hesas a niha ya Îraqê de pêdivî bi hûrbînî û lêkolîneke berfireh heye. Ger hikûmet berî pêkanîna her gavekî ji vî rengî, lêkolîna pêwîst û jîngeheke darayî ya aram çêneke, wê demê metirsî heye ku qeyran kûrtir bibin û armancên ku tên çaverêkirin pêk neyên.

Ev di demekê de ye ku ji ber wan nûçeyên ku behsa rakirina sê sifrên ji dînarê Îraqê dikin, gelek kes berê xwe dane kirîna dolar. Pispor dibêjin ku ev yek dê bibe sedem ku bihayê dolar bilind bibe û nirxê dînar li hemberî dolarê Amerîkî hîn bêhtir dakeve.


PUKMEDIA