کێ عەلی زەیدی ڕاگرتووە؟ بۆچی دەنگی دژی گەندەڵی بەرز دەکاتەوە؟

PUKMEDIA

هەرێم عەبدوڵڵا

لە هەر کۆمەڵگایەکدا کە گەندەڵی، نادادپەروەری و بەکارهێنانی نادروستی دەسەڵات دەبنە کێشە، پێویستە دەنگێک هەبێت کە پرسیار بکات، ڕاستی بخاتە ڕوو و داوای شەفافیەت بکات. ئەو دەنگە ڕەنگە هەمیشە بۆ هەمووان خۆش نەبێت، بەڵام بوونی ئەو دەنگە بۆ دروستکردنی کۆمەڵگەیەکی دادپەروەر گرنگە.

لەو چوارچێوەیەدا، ناوی عەلی زەیدی وەک کەسێک باس دەکرێت کە دژی گەندەڵی دەوەستێت و پرسیار لە بەرپرسان و دەسەڵاتداران دەکات. بەڵام پرسیارێکی گرنگ لێرەدا دروست دەبێت:
ئەگەر عەلی زەیدی ڕاگیراوە، کێ ڕایگرتووە و بە چ هۆکارێک؟

ئەم پرسیارە نابێت تەنها بۆ دروستکردنی مشتومڕ بێت؛ بەڵکو پێویستە بە شێوەیەکی یاسایی و ڕوون وەڵامی بدرێتەوە. چونکە کاتێک کەسێک ڕادەگیرێت، خەڵک مافی ئەوەیان هەیە بزانن هۆکاری ڕاگرتن چییە، کام دەزگایە ئەو بڕیارەی داوە و ئایا ئەو ڕاگرتنە لەسەر بنەمای یاسا و بەڵگە بووە یان نا.

گەندەڵی یەکێکە لەو دیاردە زیانبارانەی کە متمانەی خەڵک بە دامەزراوەکان لاواز دەکات. کاتێک خەڵک هەست بکەن کە سامان و دەسەڵات بە شێوەیەکی نادروست بەکاردەهێنرێت، ئەوا متمانە کەم دەبێت و پرسیاری گەورە لەسەر کارکردنی دامەزراوەکان دروست دەبێت.

بۆیە دژی گەندەڵی بوون تەنها وشەیەک نییە؛ بەڵکو بەرپرسیارێتییەکی کۆمەڵایەتییە. هەر کەسێک کە بە شێوەیەکی یاسایی و بە بەڵگە لە دژی گەندەڵی قسە دەکات، دەبێت بتوانێت بە ئازادی پرسیار بکات و ڕەخنە بگرێت.

بەڵام لە هەمان کاتدا، دەبێت جیاوازی لەنێوان ڕەخنەی یاسایی و تۆمەتبارکردنی بێ بەڵگە بکرێت. ئەگەر کەسێک تۆمەتێک ئاراستەی کەسێکی تر دەکات، پێویستە بەڵگەی هەبێت و ئەو بابەتە لە ڕێگەی دامەزراوە یاساییەکانەوە بخرێتە بەرباس. هەمان یاسا دەبێت بۆ هەمووان جێبەجێ بکرێت.

ئەگەر عەلی زەیدی بەهۆی ڕەخنە و قسەکردن لەسەر گەندەڵی ڕاگیراوە، ئەوا پێویستە هۆکاری ڕاگرتنەکە بە ڕوونی بۆ خەڵک ڕابگەیەنرێت. ئەگەر هۆکارێکی یاسایی و بەڵگەدار هەیە، دەبێت بە شێوەیەکی شەفاف خراوەتە ڕوو. ئەگەر هیچ بەڵگەیەک نییە، ئەوا پرسیاری گەورەتر لەسەر بنەمای ئەو ڕاگرتنە دروست دەبێت.
لە کۆمەڵگەیەکی دیموکراتیکدا، ڕەخنەکردن لە بەرپرسان بە مانای دژایەتی نیشتمان نییە. بە پێچەوانەوە، زۆرجار ڕەخنەی دروست و پرسیاری ڕوون دەتوانێت یارمەتیدەر بێت بۆ چاککردنی دامەزراوەکان و خزمەتکردنی باشتر بە هاووڵاتیان.

دەبێت بزانین کە گەندەڵی تەنها کێشەی حکومەت یان دامەزراوەیەکی دیاریکراو نییە؛ کاریگەرییەکەی دەگاتە ژیانی ڕۆژانەی هاووڵاتی. کاتێک پارەی گشتی بە شێوەیەکی نادروست بەکاربهێنرێت، ئەوە لە کۆتاییدا زیانی بۆ خزمەتگوزارییەکان، پڕۆژەکان و ژیانی خەڵک دەبێت.

لەبەر ئەوە، پێویستە هەموو لایەنەکان بە ئارامی و بەرپرسیارییەوە مامەڵە لەگەڵ ئەم بابەتە بکەن. نە تۆمەت بەبێ بەڵگە دروستە، نە بێدەنگکردنی دەنگی ڕەخنەگران چارەسەرە.
پرسیارەکە هەر لە جێی خۆیەتی:

کێ عەلی زەیدی ڕاگرتووە؟ هۆکاری ڕاگرتنەکە چییە؟ بە چ ماددەیەکی یاسایی؟ و بە چ بەڵگەیەک؟
خەڵک مافی ئەوەیان هەیە وەڵامی ئەم پرسیارانە بە شێوەیەکی ڕوون و شەفاف وەربگرن.

چونکە ئەگەر ئامانجمان کۆمەڵگەیەکی بێ گەندەڵییە، نابێت لە پرسیارکردن بترسین؛ دەبێت وەڵامی پرسیارەکان بدەین.
گەندەڵی بە بێدەنگی کەم نابێتەوە؛ بە شەفافیەت، یاسا، چاودێری و لێپرسینەوە کەم دەبێتەوە.

و ئەگەر بەڕاستی دژی گەندەڵین، ئەوا دەبێت یاسا بۆ هەمووان یەکسان بێت؛ بەرپرسیار و هاوڵاتی، دەسەڵاتدار و ڕەخنەگر، هیچ کەسێک لەسەرووی یاسا نەبێت.

ئەمە بنەمای دادپەروەرییە و ئەمەش ئەو شتەیە کە متمانەی خەڵک بە دامەزراوەکان دروست دەکات.

PUKMEDIA