لابردنی سفرەکانى دینار و بەرزبوونەوەی دۆلار ئابووریی عیراق بەرەو کوێ دەبات؟

PUKMEDIA/AI

دینارى عیراقى و دۆلار

باس و خواسى لابردنى سێ سفرى دینارى عیراقى گەرمە و بەشێکى زۆرى خەڵکى روو لە کڕینى دۆلار دەکەن، بۆ ئەوەى دینارەکانیان بفرۆشن، شارەزایان پێشبینى دەکەن، ئەمە هۆکارێک بێت بۆ ئەوەى لەچەند رۆژى داهاتوو نرخى دۆلار بەرامبەر دینارى عیراقى زیاتر بەرزببێتەوە، شارەزایان دەڵێن: ئەم پڕۆسەى گۆڕانکارییە لە دینارى عیراقى لایەنى ئەرێنى و نەرێن هەیە.

  لابردنى سێ سفرى دینارى عیراقى بە ئامانجی گەڕاندنەوەی هەشت تریلیۆن دیناری ونبووی دەوڵەتە

لە ماوەی رابردوودا، بابەتی گۆڕانکاری لە دراوی عیراقی و لابردنی سێ سفر لەسەر دینار بووەتە یەکێک لە بابەتە هەرە گەرمەکانی ناوەندە ئابووری، سیاسی و رۆژنامەوانییەکان، ئەم پرسە دوای ئەوە هات کە وەزیری پەیوەندییەکانی عیراق ئاماژەی بەوەدا بڕیار دراوە گۆڕانکاری لە دیناردا بکرێت بە ئامانجی گەڕاندنەوەی هەشت تریلیۆن دیناری ونبووی دەوڵەت، سەرەڕای ئەوەی لە رووی زانستییەوە لابردنی سفرەکان پرۆسەیەکی ژمێریاری و تەکنیکییە، بەڵام لە بارودۆخی ئێستای عیراقدا بۆچوونی جیاواز لەسەر کات و ئامانجی راستەقینەی ئەم پڕۆژەیە هەیە.

کاریگەرییەکانى لابردنى سێ سفرى دینارى عیراقى 

 
لە روانگەی بنەما ئابوورییەکانەوە، پرۆسەی لابردنی سێ سفر هەنگاوێکە بۆ ئاسانکاری لە مامەڵە رۆژانەکان، کەمکردنەوەی تێچووی چاپکردن و گواستنەوەی پارەی کاش و رێکخستنەوەی سیستمی نەختینەیی وڵات لەلایەن بانکی ناوەندییەوە.

سەرەڕای ئەم لایەنە تەکنیکییە، پ.د. ئەیوب ئەنوەر سماقەیی، مامۆستای زانکۆ و سەرۆکی لقی هەولێری سەندیکای ئابووریناسانی کوردستان، جەخت لەوە دەکاتەوە کە ئەم دەنگۆیانە لەم کاتەدا زیاتر "تاکتیک" و هەوڵێکن بۆ گەڕاندنەوەی ئەو پارانەی کە لە دەرەوەی بانکی ناوەندی کۆکراونەتەوە یان شاردرابوونەوە، ناوبراو ئاماژە بەوە دەکات، کە بەهۆی بەرزبوونەوەی ئاستی گەندەڵی و شاردنەوەی پارەیەکی زۆر، حکومەت رووبەڕووی کەمیی نەختینە بووەتەوە و بۆ ماوەی چەند مانگێک لە دابەشکردنی مووچەدا تووشی کورتهێنانی توند بووەوە، بۆیە بەپێی پێوەرە ئابوورییەکان، لەم بارودۆخە ناسەقامگیرەدا دەستکاریکردنی دراو دەبێتە هۆی سەرهەڵدانی گرفتی زیاتر.

پڕۆسەکە چۆن بەڕێوەدەچێت؟

پڕۆسەى لابردنى سێ سفرى دینارى عیراقى پێویستە بچێتە ئەنجومەنى وەزیرانى عیراق و دواى ئەوەى دەنگى لەسەر درا، بنێردرێت بۆ ئەنجومەنى نوێنەرانى عیراق بۆ لیژنەى دارایى و خوێندنەوەى یەکەمى بۆ بکرێت و دواتر بنێردرێت بۆ سەرۆکایەتى ئەنجومەنى نوێنەران، پاشان دواى ئەوەى سەرۆکایەتى پەرلەمان ناردى بۆ ئەندامانى ئەنجومەن خوێندنەوەى دووەمى بۆ بکەن ودەنگى لەسەر بدرێت و سروە محەمەد ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق لە فراکسیۆنى یەکێتیى نیشتمانیى کوردستان، پێی وایە دۆخی ئابووریی عیراق خراپە و حکومەت بۆ زیادکردنی داهات و بنبڕکردنی گەندەڵی پەنا بۆ هەموو رێگایەک دەبات،بۆ جێبەجێکردنی ئەم پڕۆژەیە، پێویستە وەزارەتی دارایی بە هەماهەنگی لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەکان پڕۆژەیاسایەک پێشکەشی پەرلەمان بکات بۆ دەنگدان لەسەری، وتیشى: لە رووی ئەرێنییەوە ئەم پرۆسەیە دەبێتە هۆی بەهێزکردنەوەی دراوی عیراقی و ئاشکراکردنی ئەو کەسانەی کە پارەیان شاردووەتەوە، چونکە ناچار دەبن لە کاتی گۆڕینەوەی پارە کۆنەکاندا بە دراوی نوێ، سەرچاوەی پارەکانیان ئاشکرا بکەن.

مەترسی و ئاڵۆزییەکانى لابردنى سێ سفرى دینارى عیراقى چین؟

بە پێى راى شارەزایان بێت سەرەڕای سوودە چاوەڕوانکراوەکان، جێبەجێکردنی ئەم پڕۆژەیە لە کاتی قەیراندا کۆمەڵێک مەترسی و ئاڵۆزیی گەورەی بەدوای خۆیدا دەهێنێت، لەوانە:

یەدەگی دۆلار:  پێویستە بانکی ناوەندی دۆلاری پێویستی لەبەردەستدا بێت بۆ دابینکردنی سەقامگیریی نرخەکەی بەرامبەر بە دۆلار پاش خستنەڕووی دراوی نوێ.
نەبوونی ژینگەی گونجاو:  بەهۆى قەیرانە دارایی و سیاسییەکان پرۆسەکە رەنگە ئامانجە سەرەکییەکەی نەپێکێت و ناسەقامگیری زیاتر دروست بکات.

لابردنی سێ سفری دیناری عیراقی پڕۆژەیەکی ئابوورییە کە دەتوانێت سوودی تەکنیکی هەبێت، بەڵام جێبەجێکردنی لەم بارودۆخە هەستیارەی ئێستای عیراقدا پێویستی بە وردبینی و لێکۆڵینەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە، ئەگەر حکومەت پێش ئەنجامدانی هەر هەنگاوێکی لەم شێوەیە، لێکۆڵینەوەی پێویست ئەنجام نەدات و ژینگەیەکی دارایی سەقامگیر نەڕەخسێنێت، ئەوا مەترسی ئەوە هەیە قەیرانەکان قووڵتر ببنەوە و ئامانجە چاوەڕوانکراوەکانی بەدی نەیەن.

ئەمەش لە کاتێکدایە بەهۆى ئەو هەواڵانەى کە باس لە لابردنى سێ سفرى دینارى عیراقى دەکەن خەڵکێکى زۆر رووى لە کڕینى دۆلار کردووە، شارەزایان دەڵێن ئەمە وا دەکات نرخى دۆلار بەرزببێتەوە و بەهاى دینار زیاتر دابەزێت بەرامبەر دۆلارى ئەمریکى.

PUKMEDIA